Khi cho con học piano, nhiều phụ huynh không chỉ mong bé biết chơi một bài hát mà còn kỳ vọng việc học nhạc có thể hỗ trợ những kỹ năng cần thiết trong học tập như trí nhớ, khả năng tập trung, tính kiên trì và sự phối hợp.
Vậy học piano có thực sự giúp trẻ phát triển trí nhớ và khả năng tập trung không?
Câu trả lời là có thể hỗ trợ, đặc biệt khi trẻ được học và thực hành đều đặn. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ học piano thì trẻ chắc chắn sẽ thông minh hơn hay tập trung tốt hơn. Giá trị của việc học nằm nhiều ở quá trình trẻ phải lắng nghe, ghi nhớ, đọc hiểu, phối hợp và tự sửa lỗi trong khi chơi nhạc.
Khi chơi piano, trẻ phải xử lý và ghi nhớ nhiều thông tin cùng lúc.
Một đoạn nhạc có thể bao gồm:
Ban đầu, bé có thể phải nhìn bản nhạc và giáo viên để thực hiện từng bước. Nhưng sau một thời gian luyện tập, những thông tin này dần được ghi nhớ và trở nên quen thuộc.
Ví dụ, khi học một đoạn nhạc ngắn, bé có thể phải nhớ:
“Đoạn này bắt đầu ở nốt nào → tay phải chơi giai điệu gì → tay trái chơi hợp âm nào → tiết tấu ra sao → chuyển sang câu tiếp theo ở đâu.”
Đó là một dạng ghi nhớ được sử dụng liên tục trong quá trình học piano.
Một điểm quan trọng là học piano không chỉ rèn khả năng nhớ bài.
Nếu bé chỉ học thuộc vị trí các phím để chơi một bài, khả năng ghi nhớ đó có thể không mang lại nhiều giá trị cho việc học nhạc lâu dài.
Ngược lại, khi bé được hướng dẫn đọc nốt, nhận diện các mẫu giai điệu và hiểu cấu trúc của bài, bé bắt đầu ghi nhớ theo cách có hệ thống hơn.
Mục tiêu không phải là: “Con nhớ bài này.”
Mà dần chuyển thành: “Con hiểu bài này được xây dựng như thế nào và có thể nhớ cách xử lý những đoạn tương tự.”
Đây là một trong những lý do giáo dục âm nhạc thường chú trọng cả đọc nhạc và hiểu nhạc, thay vì chỉ học thuộc bài.
Có thể, nhưng khả năng tập trung không tự nhiên xuất hiện chỉ vì trẻ ngồi trước đàn.
Điểm thú vị của piano là trong một khoảng thời gian ngắn, trẻ phải duy trì sự chú ý vào nhiều yếu tố.
Khi chơi một đoạn nhạc, bé cần:
Mắt → đọc bản nhạc
Tai → lắng nghe âm thanh
Não → xử lý thông tin
Tay → thực hiện động tác
Trí nhớ → ghi nhớ những gì đã học
Nếu mất tập trung, bé có thể bỏ sót một nốt, chơi sai tiết tấu hoặc không biết mình đang ở đâu trong bản nhạc.
Chính việc phải duy trì sự chú ý trong một nhiệm vụ có cấu trúc như vậy có thể giúp trẻ rèn luyện khả năng tập trung có chủ đích.
Hãy thử tưởng tượng một bé đang chơi một bài bằng hai tay.
Trong khi đó, bé còn phải nhớ đoạn tiếp theo để chuẩn bị cho những nốt sắp chơi.
Đây là một hoạt động đòi hỏi trẻ phải phân chia và điều phối sự chú ý.
Đặc biệt khi bài hát trở nên phức tạp hơn, bé không thể chỉ nhìn tay và chơi theo trí nhớ. Bé cần học cách quan sát bản nhạc, dự đoán phần tiếp theo và xử lý lỗi trong quá trình chơi.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là bắt trẻ ngồi đàn thật lâu.
Một buổi luyện tập ngắn nhưng trẻ thực sự tập trung có giá trị hơn rất nhiều so với việc ngồi trước đàn hàng giờ nhưng liên tục mất tập trung.
Đây là một lợi ích mà phụ huynh đôi khi dễ bỏ qua.
Khi gặp một đoạn nhạc khó, trẻ không thể chơi đúng ngay lập tức.
Bé có thể:
Lúc này, bé phải thử lại.
Quá trình này giúp trẻ trải nghiệm một điều rất quan trọng:
Không làm được ngay không có nghĩa là không làm được.
Đây là một dạng rèn luyện sự kiên trì và khả năng duy trì chú ý để hoàn thành một nhiệm vụ.
Đây là điều phụ huynh nên hiểu rõ.
Không nên kỳ vọng:
“Cho con học piano thì con sẽ hết mất tập trung.”
Khả năng tập trung của trẻ chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố: độ tuổi, giấc ngủ, môi trường học tập, thói quen sinh hoạt, mức độ hứng thú và cách người lớn hướng dẫn trẻ.
Piano có thể trở thành một môi trường để trẻ luyện tập khả năng tập trung, nhưng không phải là “thuốc chữa” cho sự thiếu tập trung.
Quan trọng hơn, cách dạy cũng ảnh hưởng rất lớn.
Nếu một bé phải ngồi học những bài quá khó, lặp đi lặp lại một cách nhàm chán và liên tục bị áp lực vì chơi sai, bé hoàn toàn có thể mất hứng thú.
Ngược lại, khi bài học vừa sức, có sự thay đổi hoạt động và có những bài hát phù hợp với sở thích của trẻ, việc tập trung sẽ trở nên tự nhiên hơn.
Một khía cạnh khác của việc học piano là thính giác.
Trẻ không chỉ nhìn nốt nhạc mà còn cần lắng nghe âm thanh mình tạo ra.
Ví dụ, giáo viên có thể hỏi:
“Con nghe thử xem nốt này cao hay thấp hơn?”
Hoặc:
“Đoạn này con chơi có đều nhịp không?”
Dần dần, bé học cách nghe, so sánh và nhận ra sự khác biệt giữa các âm thanh.
Khi chơi đàn thường xuyên, trẻ cũng phải phản ứng nhanh với những gì đang diễn ra: đọc thông tin mới, điều chỉnh ngón tay và tiếp tục bản nhạc khi phát hiện lỗi.
Những hoạt động này tạo ra một quá trình phối hợp liên tục giữa nghe – nhìn – ghi nhớ – vận động.
Không phải cứ đăng ký một lớp piano là những kỹ năng trên sẽ tự động phát triển.
Có ít nhất 4 yếu tố rất quan trọng.
Trẻ nhỏ không thể học giống người lớn.
Các bé cần bài học ngắn, rõ ràng, có hoạt động đa dạng và có sự kết hợp giữa học – chơi – thực hành.
Nếu trẻ chỉ nhớ vị trí phím để hoàn thành một bài hát, bé sẽ khó hình thành khả năng tự đọc và tự học.
Việc đọc nốt, tiết tấu và hiểu cấu trúc âm nhạc giúp quá trình học có chiều sâu hơn.
Không cần bắt trẻ luyện đàn hàng giờ.
Một khoảng thời gian vừa sức nhưng duy trì đều đặn sẽ giúp trẻ hình thành thói quen và củng cố những gì đã học.
Một đứa trẻ thích âm nhạc sẽ có xu hướng chủ động dành sự chú ý cho hoạt động đó.
Vì vậy, bên cạnh giáo trình và kỹ thuật, việc cho trẻ tiếp cận những bài hát phù hợp với sở thích cũng rất quan trọng.
Thay vì chỉ hỏi:
“Hôm nay con học được bài gì?”
Phụ huynh có thể quan sát những thay đổi nhỏ hơn:
Những thay đổi này đôi khi quan trọng hơn việc bé đã chơi được bao nhiêu bài.
Nếu nhìn việc học piano đơn thuần là học một kỹ năng nghệ thuật, phụ huynh có thể sẽ chỉ quan tâm đến việc con chơi được bài gì.
Nhưng nếu nhìn dưới góc độ giáo dục âm nhạc, piano còn là một môi trường để trẻ thực hành nhiều kỹ năng:
Lắng nghe → tập trung → ghi nhớ → thực hiện → nhận biết lỗi → sửa lỗi → thử lại.
Một bài piano đơn giản có thể chỉ kéo dài vài phút, nhưng trong vài phút đó, trẻ đang phải liên tục xử lý thông tin và đưa ra phản ứng.
Đó chính là giá trị của quá trình học.
Vì vậy, câu hỏi có lẽ không nên chỉ là:
“Học piano có giúp con thông minh hơn không?”
Mà nên là:
“Con đang học được cách tập trung, ghi nhớ và tự mình giải quyết một nhiệm vụ như thế nào thông qua âm nhạc?”
Khi được học đúng cách, piano có thể trở thành một hoạt động vừa mang tính nghệ thuật, vừa tạo cơ hội để trẻ rèn luyện những kỹ năng nhận thức và thói quen học tập quan trọng.
Tại Dodo, việc học piano cho trẻ không chỉ tập trung vào việc hoàn thành bài hát mà hướng đến việc xây dựng nền tảng âm nhạc phù hợp với từng độ tuổi: đọc nhạc, cảm thụ, kỹ thuật, khả năng tập trung và từng bước tự học.
Bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ là để bé chơi được piano, mà còn là để bé học được cách kiên trì với một điều mình đang làm và tự tin nhìn thấy sự tiến bộ của chính mình.
